Ból neuropatyczny to częste zjawisko, a objawy neuropatii według statystyk wykazuje nawet ponad 2% populacji na całym świecie.

Neuropatie to grupa dysfunkcji dotyczących pojedynczego nerwu, kilku czy nawet bardzo wielu z nich. Jest chorobą nerwów obwodowych o podłożu neurologicznym. Dotyka ona wielu grup pracowników (prym wiodą tu bóle neuropatyczne kończyn dolnych). Częstość jej występowania narasta z wiekiem – wśród pacjentów mających powyżej 55 lat nawet co dziesiąty może zmagać się z neuropatią.

Neuropatia – przyczyny

Neuropatia może mieć wiele różnych przyczyn, często związanych ze środowiskiem pracy. Tę o nieustalonym pochodzeniu określa się mianem idiopatycznej. Uszkodzenia nerwów mogą być spowodowane urazem mechanicznym, cukrzycą (neuropatia cukrzycowa), chorobą zakaźną, alkoholizmem (neuropatia alkoholowa), zatruciami (np. rtęcią), a nawet lekarskim błędem podczas operacji. Neuropatie występują zarówno u pracowników fizycznych, jak ibiurowych.

Rodzaje neuropatii

Neuropatię nazywa się też chorobą nerwów obwodowych. Schorzenie to może być traktowane jako osobna jednostka chorobowa lub objaw innej. Wyróżniamy wiele przyczyn i wiele rodzajów neuropatii – klasyfikując ze względu na dotknięte nią obszary wydzielamy neuropatię nóg, neuropatię kręgosłupa, neuropatię ruchowa czy neuropatię łokciową. Jedną z najczęściej występujących neuropatii jest zespół cieśni nadgarstka, schorzenie dotykające ludzi powtarzających często i regularnie te same ruchy np. podczas pracy na klawiaturze i obsłudze komputera.

Pojawienie się neuropatii ma przeważnie związek z uszkodzeniem nerwu lub jego stanem zapalnym. Zmienia to przepływ impulsów, a w efekcie upośledza pracę układu ruchu. Chorzy oprócz bólu mogą odczuwać drętwienie, mrowienie czy zmniejszenie siły mięśni.

Neuropatie możemy dzielić ze względu na:

  • liczbę włókien nerwowych zajętych chorobowo: mononeuropatie (np. kończyny górnej) – związane z uszkodzeniem pojedynczego nerwu obwodowego, mononeuropatie mnogie – wieloogniskowe zajęcie wielu pojedynczych nerwów obwodowych, polineuropatie – choroby związane z rozległym i symetrycznym zajęciem wielu nerwów (np. neuropatie uciskowe nerwów kończyny górnej),
  • czas trwania schorzenia: neuropatie ostre rozwijają się przez kilka dni, a następnie narastają przez okres kilku tygodni; z kolei neuropatie przewlekłe – objawy narastają miesiącami lub latami i są nawracające),
  • przyczynę choroby (neuropatie nabyte, neuropatie pourazowe, wrodzone, infekcyjne, polekowe).

Rodzaj neuropatii determinuje proces leczenia.

Objawy neuropatii – od czego zależą?

Objawy neuropatii uzależnione są od jej rodzaju – w nerwach obwodowych mamy trzy rodzaje włókien (ruchowe, czuciowe i autonomiczne), a dolegliwości zależą w dużej mierze od tego, które z włókien uszkodzimy. Do najczęstszych – bez względu na rodzaj uszkodzenia – należą niedowłady, zaniki mięśniowe i odruchowe, zaburzenia czucia, drętwienie czy pieczenie.

Neuropatia – leczenie

Priorytetem jest dokładna diagnostyka. Postępowanie terapeutyczne w neuropatiach jest wielopłaszczyznowe. Leczenie neuropatii polega m.in. na opanowaniu choroby, która to do niej doprowadziła. Przykładowo, u pacjentów z cukrzycą należy zintensyfikować leczenie cukrzycy (m.in. wyrównując poziom glukozy). Zapobiegnie to pojawianiu się nowych uszkodzeń.

Pod uwagę bierze się także leczenie przeciwbólowe oraz postępowanie mające na celu ochronę uszkodzonego włókna nerwowego lub narządu. Stosuje się leki przeciwdrgawkowe i niektóre leki z grupy antydepresantów, miejscowo również leki znieczulające. W innych przypadkach neuropatii, zwłaszcza wynikających z ucisku (np. w przypadku zespołu cieśni nadgarstka), warto rozważyć wykonanie zabiegu operacyjnego.

Jakie zabiegi rehabilitacyjne przy neuropatii?

Mimo odmiennego podłoża rozwoju polineuropatii zespół towarzyszących jej objawów jest w podobny. Dlatego też przy polineuropatii rehabilitacja pacjentów będzie ukierunkowana na złagodzenie występujących dolegliwości i poprawę komfortu chorych w trakcie codziennego funkcjonowania. W jej przypadku głównym elementem są ćwiczenia ruchowe oraz masaż kończyn, które umożliwią przeciwdziałanie niedowładowi i zapobieżenie przed ewentualnym ryzykiem zaniku mięśni. Dobrym uzupełnieniem mogą być regularne treningi mięśni metodą EMS (tj. elektrostymulacji mięśni). Należy unikać zabiegów fizykoterapeutycznych, które bazują na bodźcach termicznych (nagrzewanie i schładzanie).

Świadczenia medycyny pracy

Oprócz zapewnienia odpowiednich warunków pracy (np. ergonomiczne biurko) pracodawca powinien pomyśleć o zagwarantowaniu pracownikom szybkiego dostępu do świadczeń medycznych za pomocą grupowych ubezpieczeń zdrowotnych. Zwłaszcza do podstawowych badań profilaktycznych, które pomogą przeciwdziałać neuropatiom, takim jak np. zespół cieśni nadgarstka. Dzięki nim w stosunku do pracowników, u których wykryte zostałyby początki tego schorzenia, można byłoby podjąć szczególne działania chroniące ich przed dalszym rozwojem choroby. To o tyle ważne, że u pacjenta z neuropatią są to często skomplikowane czynności – należy przeprowadzić dokładne badania neurologiczne oraz szczegółowe badania laboratoryjne, aby znaleźć przyczynę schorzenia.