Drgania mechaniczne to zespół zjawisk występujących na wielu stanowiskach pracy. Polegają one na przekazywaniu energii ze źródła drgań na organizm człowieka – czym to grozi?

Drgania mechaniczne służą realizacji określonych procesów produkcyjnych czy technologicznych. Są one przekazywane w trakcie wykonywania pracy zawodowej. Przekaźnikiem są części ciała pracownika, będące w kontakcie ze źródłem emisji drgań. Drgania mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia i nawet dla życia pracownika – zależy to od amplitudy drgań oraz czasu narażenia na ich działanie.

Jak powstają drgania?

Drgania mechaniczne występujące w środowisku pracy są często tworzone celowo i służą osiąganiu zamierzonych celów produkcyjno-technologicznych. Mogą one jednak powstawać w sposób niezamierzony, jako następstwo pracy urządzeń zawierających elementy ruchome. Wreszcie drgania mogą stanowić skutek uboczny różnego rodzaju procesów technologicznych.

Zasięg i skutki drgań

Zasięg i skutki zdrowotne drgań mechanicznych zależą od sposobu wnikania drgań do organizmu człowieka. Dzielimy je na ogólne i miejscowe.

Drgania ogólne obejmują zakres częstotliwości od 0,5 do 100 Hz. Mogą one powodować dolegliwości kręgosłupa (ze szczególnym uwzględnieniem odcinka lędźwiowego), układu nerwowego, układu krążenia i pokarmowego. W grę wchodzą również zaburzenia równowagi i wzrokowe oraz układu rozrodczego.

Drgania miejscowe to najczęstsza przyczyna dolegliwości dotyczących narażenia na drgania pochodzenia mechanicznego. Swoim zasięgiem obejmują one przede wszystkim kończyny górne, a do najbardziej dotkniętych układów należą układ naczyniowy, nerwowy i kostno-stawowy.

Źródła drgań mechanicznych

Typowymi źródłami ogólnych drgań mechanicznych są środki transportu, takie jak:

  • samochody ciężarowe,
  • ciągniki,
  • ciężki sprzęt budowlany.

Na drugim miejscu należy wymienić bezpośrednie otoczenie maszyn (m.in. podesty, obudowy).

Typowymi źródłami drgań miejscowych są:

  • ręczne narzędzia (młotki, piły łańcuchowe, przecinaki, wiertarki, wibratory, ubijaki, szlifierki, polerki),
  • przedmioty trzymane w dłoniach i poddawane obróbce przy użyciu maszyn zamontowanych na stałe (m.in. szlifowanie i polerowanie).

Do tej kategorii należy również sterowanie maszynami i urządzeniami (kierownice i uchwyty sterownicze).

Profilaktyka zdrowotna chroniąca przed skutkami drgań mechanicznych

W badaniach diagnostycznych, przeciwdziałających negatywnym skutkom drgań mechanicznych, stosuje się m.in. RTG kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego (wibracja ogólna) oraz RTG rąk i stawów łokciowych, ocenę czucia wibracji (palezjomestria) i próbę uciskową (wibracja miejscowa).

Prowadzone działania profilaktyczne zmierzają do wykrycia wczesnych zmian u zatrudnionych przy drganiach osób oraz niedopuszczenie do pracy ze źródłem drgań osób, u których tego rodzaju praca mogłaby pogłębić istniejące zmiany.

Badania profilaktyczne z zakresu medycyny pracy powinny być prowadzone co najmniej raz na 3 lata. W ramach grupowych ubezpieczeń zdrowotnych, np. oferowanych przez SALTUS Ubezpieczenia, pracodawcy mogą wykupywać pakiety badań przystosowane do konkretnych grup pracowników.