Streszczenie

Cholesterol potocznie dzielimy na „dobry” (HDL) i „zły” (LDL), a coraz ważniejszym parametrem staje się nie-HDL, czyli suma wszystkich frakcji prowadzących do miażdżycy. Normy nie są jednak jednakowe dla każdego – docelowy poziom LDL zależy od ryzyka sercowo-naczyniowego danej osoby. Poziom „złego” cholesterolu można obniżać dietą, ruchem i rezygnacją z używek, a przy większym ryzyku – lekami dobranymi przez lekarza. Podstawą kontroli jest coroczne badanie lipidogramu.

Czego dowiesz się z artykułu

  • Zrozumiesz, czym jest cholesterol i jaką rolę pełni w organizmie.
  • Rozróżnisz cholesterol LDL, cholesterol HDL i nie-HDL.
  • Sprawdzisz aktualne normy dla poszczególnych frakcji.
  • Poznasz czynniki, które podnoszą poziom cholesterolu.
  • Dowiesz się, jak obniżyć cholesterol i jak wesprzeć w tym zespół.

Według danych GUS choroby układu krążenia odpowiadają za około 37% zgonów w Polsce, choć w stanowisku Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego z 2023 roku podano wyższą wartość – 43% wszystkich zgonów. Jednym z ich głównych czynników jest podwyższony cholesterol. Problem dotyczy około 61% dorosłych Polaków. Znaczna część z nich nie ma o tym pojęcia, ponieważ wysoki cholesterol przez lata nie boli i nie daje objawów. Niżej wyjaśniamy, czym jest cholesterol LDL, a czym cholesterol HDL, co oznacza parametr nie-HDL, jakie są aktualne normy i jak obniżyć cholesterol u siebie oraz w swoim zespole.

Spis treści

Czym jest cholesterol i skąd się bierze

Cholesterol to tłuszczowy związek obecny w każdej komórce ciała. Organizm potrzebuje go do budowy błon komórkowych, produkcji hormonów i kwasów żółciowych oraz syntezy witaminy D. Większość cholesterolu – 70–80% – wytwarza organizm, głównie wątroba, ale także skóra czy jelita. Pozostała część pochodzi z diety.

Sam cholesterol nie jest wrogiem organizmu. Problemy zaczynają się wtedy, gdy jego poszczególne frakcje wymykają się spod kontroli. Dlatego pytanie jak pozbyć się cholesterolu nie oddaje właściwie celu profilaktyki – chodzi przede wszystkim o utrzymywanie odpowiedniego poziomu jego poszczególnych frakcji.

Cholesterol krąży we krwi w połączeniu z białkami, tworząc lipoproteiny. To właśnie ich rodzaj decyduje o wpływie danej frakcji na układ krążenia.

Dobry, zły i nie-HDL, czyli trzy liczby z lipidogramu

Lipidogram to podstawowe badanie pokazujące gospodarkę tłuszczową organizmu. Znajdziesz w nim kilka wartości, ale trzy z nich mają szczególne znaczenie:

  • cholesterol HDL, czyli „dobry” – zbiera nadmiar cholesterolu z tętnic i odprowadza go do wątroby. Im wyższy HDL, tym lepiej, ponieważ oznacza to niższe ryzyko miażdżycy;
  • cholesterol LDL, czyli „zły” – w nadmiarze odkłada się w ścianach naczyń i tworzy blaszkę miażdżycową, która zwęża tętnice, co może prowadzić do zawału lub udaru;
  • cholesterol nie-HDL – suma wszystkich „złych” frakcji, którą oblicza się według prostego wzoru: cholesterol całkowity minus HDL.

Parametr nie-HDL zyskuje na znaczeniu, ponieważ obejmuje nie tylko LDL, ale też pozostałe miażdżycotwórcze cząstki, których lipidogram osobno nie pokazuje. Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (ESC) uznaje go za drugi po LDL cel leczenia.

U części osób, zwłaszcza z podwyższonymi trójglicerydami, cukrzycą i zespołem metabolicznym, parametr ten wysuwa się nawet na pierwsze miejsce, ponieważ klasyczny wynik LDL może zafałszować obraz i uśpić czujność.

Jakie są normy cholesterolu

Nie ma jednej prawidłowej wartości dla wszystkich. Docelowy poziom LDL zależy od tego, jak wysokie jest ryzyko sercowo-naczyniowe danej osoby. Inne będzie ono u zdrowego trzydziestolatka, a inne u pacjenta po zawale.

Na to, jak szybko rośnie zły cholesterol i co obniża cholesterol, wpływają przede wszystkim codzienne wybory, a nie wyłącznie dieta zastosowana w dniu poprzedzającym badanie. Normy cholesterolu LDL i cholesterolu całkowitego mogą również zmieniać się wraz z nowymi odkryciami naukowymi.

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego obowiązują cztery progi:

  • ryzyko niskie – LDL poniżej 116 mg/dl,
  • ryzyko umiarkowane – LDL poniżej 100 mg/dl,
  • ryzyko wysokie – LDL poniżej 70 mg/dl,
  • ryzyko bardzo wysokie – LDL poniżej 55 mg/dl.

Jeśli chodzi o parametr cholesterol całkowity, normy przyjmują wartość poniżej 190 mg/dl. Normy HDL różnią się natomiast w zależności od płci – za prawidłowy uznaje się HDL powyżej 40 mg/dl u mężczyzn i powyżej 50 mg/dl u kobiet.

Cel dla nie-HDL wyznacza się, biorąc pod uwagę wysokość LDL – nie-HDL jest zawsze o 30 mg/dl wyższy. Przykładowo, przy docelowym LDL poniżej 70 mg/dl nie-HDL powinien zejść poniżej 100 mg/dl.

Wynik lipidogramu zawsze interpretuje lekarz, ponieważ dopiero on może zestawić otrzymane wartości z pozostałymi czynnikami ryzyka, które nie mają bezpośredniego związku z cholesterolem.

Kto jest najbardziej narażony na wysoki cholesterol

Na siedem czynników sprzyjających hipercholesterolemii tylko dwa są od nas niezależne – geny i wiek. Pozostałe pięć zależy od stylu życia. Należą do nich:

  • nadwaga i otyłość,
  • dieta bogata w tłuszcze nasycone i cukry proste,
  • brak aktywności fizycznej,
  • palenie papierosów,
  • nadużywanie alkoholu.

Osobną grupę stanowią osoby z hipercholesterolemią rodzinną – uwarunkowaną genetycznie, groźną i często wykrywaną zbyt późno. U nich wysoki cholesterol pojawia się już w młodości, a pierwszy zawał może wystąpić przed 50. rokiem życia.

Jak obniżyć cholesterol – dieta, ruch i leki

To, czym obniżyć cholesterol, zależy między innymi od poziomu ryzyka sercowo-naczyniowego. Przy niskim ryzyku działania na obniżenie cholesterolu zaczynają się przede wszystkim od zmian w diecie. Odpowiednio dobrana dieta może zmniejszyć poziom LDL nawet o 10–15%, czyli tyle, co niewielka dawka lekarstw.

Co jeść aby obniżyć cholesterol bez leków? Największą różnicę może zrobić:

  • zamiana tłuszczów nasyconych na nienasycone – oliwa, orzechy i awokado powinny zastąpić masło i tłuste mięsa,
  • włączenie do diety błonnika z warzyw, owoców i pełnych ziaren, który wiąże cholesterol w jelitach.

Dieta jest więc jedną z podstawowych odpowiedzi na pytania co na obniżenie cholesterolu i co zbija cholesterol. Według badań LDL może spaść już po kilku tygodniach od wdrożenia zmian.

Jeśli zastanawiasz się, jak zmniejszyć cholesterol jeszcze skuteczniej, znaczenie ma również ruch. Aktywność fizyczna oprócz obniżenia poziomu LDL pomaga podnieść HDL. Wystarczy pół godziny szybkiego marszu dziennie oraz trzy treningi w tygodniu, żeby układ krążenia zaczął pracować lepiej. Wpływ aktywności na obniżenie cholesterolu widać już po półgodzinnym marszu.

Pozytywne zmiany przynosi również rezygnacja z papierosów i ograniczenie alkoholu. To właśnie dieta, ruch i zmiana tych nawyków są podstawową odpowiedzią na pytanie co obniża cholesterol.

Gdy zmiana nawyków, dieta i ruch nie wystarczają, o tym, jak obniżyć poziom cholesterolu, decyduje lekarz. Najczęściej sięga po statyny, które zmniejszają produkcję cholesterolu w wątrobie i zwiększają wychwyt cząsteczek LDL z krążenia.

Dlatego odpowiedź na pytanie co na obniżenie cholesterolu zależy także od indywidualnego ryzyka. W części przypadków wystarczy zmiana stylu życia, w innych potrzebne jest również leczenie dobrane przez lekarza.

Profilaktyka cholesterolowa w pakiecie pracowniczym

Niezależnie od tego, czy zastanawiamy się, jak obniżyć cholesterol lub czym go obniżyć, podstawą pozostają dieta, aktywność fizyczna i regularne badania. Jeśli te działania nie wystarczą, stosuje się farmakoterapię pod ścisłym nadzorem lekarza.

Najważniejszym celem jest nie krótkotrwała zmiana wyniku, ale trwałe ograniczenie podwyższonego poziomu cholesterolu poprzez zmianę codziennych nawyków. To również najważniejsza odpowiedź na pytanie, jak obniżyć poziom cholesterolu w dłuższej perspektywie.

Wysoki cholesterol rozwija się po cichu, dlatego bez badania można przez długi czas nie wiedzieć o problemie. Coroczne badanie lipidogramu pomaga wychwycić go na etapie, gdy leczenie może sprowadzać się jeszcze do zmiany nawyków, a nie do kardiologii interwencyjnej.

Zyskuje na tym zdrowie pracowników, a dla firmy jest to również prosty rachunek: badanie za kilkadziesiąt złotych kontra tygodnie absencji po zawale i utrata doświadczonego pracownika.

Jako pracodawca możesz objąć zespół taką profilaktyką w ramach grupowego ubezpieczenia zdrowotnego. Program Profilaktyka Kardiologiczna z pakietu Pracownicze Programy Profilaktyczne SALTUS Ubezpieczenia daje dostęp do lipidogramu, konsultacji i rozszerzonej diagnostyki serca.

Polisa Saltus Zdrowie zapewnia też pakiety badań laboratoryjnych i szybki dostęp do kardiologa, bez miesięcy oczekiwania w kolejce. Jeśli chcesz sprawdzić, jak taka profilaktyka zadziała w Twojej firmie, poznaj szczegóły oferty grupowych ubezpieczeń zdrowotnych SALTUS Ubezpieczenia.

FAQ

Czym różni się dobry cholesterol od złego?

Cholesterol HDL nazywamy „dobrym”, ponieważ odprowadza nadmiar cholesterolu z tętnic do wątroby i chroni naczynia. Cholesterol LDL to zły cholesterol, który w nadmiarze odkłada się w ścianach naczyń i tworzy blaszkę miażdżycową.

Co to jest cholesterol nie-HDL?

Cholesterol nie-HDL to suma wszystkich miażdżycotwórczych frakcji, obliczana jako cholesterol całkowity minus HDL. Bywa dokładniejszy od samego LDL, zwłaszcza u osób z podwyższonymi trójglicerydami, cukrzycą lub zespołem metabolicznym.

Jaka jest norma cholesterolu?

Cholesterol całkowity powinien być niższy niż 190 mg/dl, a docelowy poziom LDL zależy od ryzyka sercowo-naczyniowego i mieści się między 55 a 116 mg/dl. HDL powinien przekraczać 40 mg/dl u mężczyzn i 50 mg/dl u kobiet.

Jak szybko można obniżyć cholesterol?

Zmiana diety może obniżyć LDL o 10–15% w ciągu kilku tygodni do kilku miesięcy. Ruch, rezygnacja z papierosów i ograniczenie alkoholu wzmacniają ten efekt, a przy większym ryzyku lekarz dobiera odpowiednie leki.

Co jeść, aby obniżyć cholesterol?

Podstawą są zmiany opisane wcześniej: zastępowanie tłuszczów nasyconych tłuszczami nienasyconymi oraz zwiększenie udziału błonnika z warzyw, owoców i pełnych ziaren. To podstawowa odpowiedź na pytanie co jeść aby obniżyć cholesterol bez leków.

Co stosować na obniżenie cholesterolu?

To, co stosować na obniżenie cholesterolu, zależy od poziomu ryzyka. Przy niskim ryzyku podstawą mogą być dieta, ruch, rezygnacja z papierosów i ograniczenie alkoholu. Jeśli to nie wystarcza, dalsze postępowanie i leczenie dobiera lekarz. To samo dotyczy pytania co na obniżenie cholesterolu.

Jak często badać poziom cholesterolu?

Osoba dorosła bez dodatkowych czynników ryzyka powinna wykonywać badanie lipidogramu raz w roku podczas rutynowego badania krwi. Częstszą kontrolę zaleca lekarz przy chorobach współistniejących, takich jak cukrzyca, nadciśnienie, otyłość lub choroby serca.

Jak pracodawca może wspierać profilaktykę cholesterolową?

Pracodawca może uwzględnić lipidogram i diagnostykę serca w grupowym ubezpieczeniu zdrowotnym. Programy profilaktyczne pomagają wychwycić problem wcześnie i ograniczać koszty absencji.