Przegrzanie organizmu może prowadzić do stanu zagrażającego życiu, czyli udaru cieplnego. Co to jest udar cieplny, jakie zawody są na niego szczególnie narażone i jak się przed nim chronić?

Udar cieplny – przyczyny

Przegrzanie organizmu inaczej nazywane jest hipertermią. Jej przyczyn może być kilka – zbyt długie przebywanie na słońcu podczas pracy, związany z nią wysiłek fizyczny w gorący dzień czy pobyt w nagrzanym pomieszczeniu (np. metalowej hali magazynowej). Na udar cieplny narażeni są nie tylko robotnicy wykonujący prace na zewnątrz, ale i górnicy pracujący w kopalni, gdzie panuje wysoka temperatura, czy pracownicy biurowi siedzący w nagrzanych i nieklimatyzowanych pomieszczeniach. Bardzo często udarom cieplnym ulegają sportowcy, trenujący w czasie upałów i dusznej pogody.

Objawy udaru cieplnego

W wysokiej temperaturze naturalne mechanizmy termoregulacyjne człowieka przestają działać. Pierwszymi objawami udaru cieplnego są postępujące osłabienie, senność, udarowo-cieplny ból głowy, przyspieszenie i spłycenie oddechu. Następnie pojawia się suchość skóry, spadek ciśnienia krwi, a w końcowej fazie dochodzi do utraty przytomności, drgawek i zapaści układu krążenia. W efekcie następuje skrajny wzrost temperatury prowadzący do niewydolności narządów, śpiączki, a bez właściwej pomocy nawet śmierci.

Udar cieplny – jak pomagać?

Pierwsza pomoc w udarze cieplnym polega na jak najszybszym nawodnieniu oraz schłodzeniu ciała. Powolne napojenie chorego czy położenie w chłodnym pomieszczeniu to jedne z pierwszych czynności.

Jak zabiec udarowi?

Najpierw przyjrzyjmy się czym różnią się udar słoneczny i udar cieplny. Udar cieplny jest konsekwencją przedłużającego się przegrzania organizmu. Udar słoneczny, czyli przegrzanie wskutek silnego nasłonecznienia, jest jego odmianą. Do udaru cieplnego dochodzi, gdy organizm nie może oddać nadmiaru ciepła. Jak chronić się przed udarem cieplnym, a jak przed słonecznym? W wypadku tego drugiego sprawa jest prosta – należy w miarę możliwości pracować w zacienionym miejscu. Pamiętajmy też koniecznie o nakryciu głowy i częstym uzupełnianiu płynów.

Ochrona przed udarem cieplnym, oprócz częstego picia, najlepiej wody, polega przede wszystkim na unikaniu zbyt długiego przebywania w nagrzanych pomieszczeniach. Nie zawsze jest to łatwe – w wielu miejscach pracy nie ma klimatyzacji, a przepisy prawa pracy, według których przy wysokich temperaturach można skrócić “dniówkę” i trzeba zapewnić pracownikom wodę pitną, nie wystarczą – zdaniem lekarzy intensywne pocenie się powoduje utratę soli, która odpowiada za napięcie mięśniowe. Powoduje to uczucie osłabienia. Organizm potrzebuje uzupełnienia elektrolitów, nie tylko płynów.

Udar cieplny – leczenie

Skutki udaru cieplnego mogą być bardzo poważne, dlatego leczenie należy rozpocząć jak najszybciej.
Osobę z oznakami udaru cieplnego odprowadzamy w chłodne lub zacienione miejsce, podajemy dużą ilość chłodnych płynów w małych porcjach. Należy stosować zimne okłady (z wody lub lodu) na głowę i klatkę piersiową. Jeśli chory wymiotuje lub traci przytomność, wzywamy pogotowie. Do obniżenia temperatury nigdy nie stosujemy leków przeciwgorączkowych!

Jak pomóc pracownikom?

Oprócz zapewnienia odpowiednich warunków pracy (klimatyzacja, przerwy, w miarę możliwości home office) pracodawca powinien pomyśleć o zapewnieniu pracownikom dostępu do kilku podstawowych badań profilaktycznych, niezależnie od szczegółowego zakresu obowiązków i wymagań fizycznych dla poszczególnych stanowisk. Dzięki nim w stosunku do pracowników, u których wykryte zostałyby określone schorzenia (np. nadciśnienie), można byłoby podjąć szczególne działania chroniące ich przed skutkami wyższej temperatury.